Obecność, Której Nie Nauczysz Się z Książek

Na Zachodzie coraz częściej mówi się o psychodelikach w języku neuronauki, terapii i neuroplastyczności. Ale w tym języku łatwo zgubić to, co najważniejsze, relację z tajemnicą życia.
Dla ludów Amazonii roślina psychodeliczna nie jest tylko substancją, lecz istotą, z którą można wejść w dialog.Nie jest narzędziem do osiągnięcia celu, lecz nauczycielem, który wymaga pokory, ciszy i słuchania.

Dla ludzi Zachodu psychodeliki są często chwilową zmianą w biochemii mózgu, obietnicą katharsis, wybawieniem od nieszczęścia, skrótem do oświecenia i szczęśliwego życia – nic bardziej mylnego!
Dla rdzennych ludów Amazonii są relacją, świętym dialogiem, procesem powrotu do korzeni.
Nie “bierze” się rośliny. Słucha się jej.

Shipibo, ludy rzeki Ucayali, mówią, że każda roślina ma ducha, który uczy w ciszy. Ich wiedza nie jest teorią, którą można zdobyć na uniwersytecie, jest zapisem tysięcy lat słuchania, obserwacji, snów i rozmów z tym, co rośnie, oddycha i pamięta. Dżungla nie jest tam krajobrazem. Jest żywym organizmem świadomości, jest życiem. Nie ma podziału między człowiekiem a naturą. Nie ma „ja” i „rośliny”. Jest współistnienie, proces uczenia się od samego życia.

Zachód pyta: jak to działa? Amazonia pyta: czego mogę się nauczyć? Te dwa pytania brzmią podobnie, lecz rodzą się z innych punktów widzenia. Pierwsze wypływa z umysłu analitycznego, który chce panować. Drugie z intuicji, ciała i pokory.

Dla rdzennych ludów każda roślina jest nauczycielem. Ayahuasca nie jest tylko substancją, jest duchem, z którym wchodzi się w relację. Uczeń przez lata uczy się nie książkowej wiedzy, lecz zaufania, cierpliwości i milczenia. Nie zdobywa informacji; pozwala, by ta go przeniknęła.

Podczas dietas (postu od przyjemności), miesięcy spędzanych w ciszy z jedną rośliną, bez soli, bez rozmów, w odosobnieniu, człowiek otwiera się na język, który nie ma formy. To język relacji, nie analizy. Język, w którym rośliny mówią:

„Zaufaj. Pozwól, że pokażę Ci, gdzie zostałeś odcięty od siebie. Nie walcz. Słuchaj.”

W przestrzeni psychodelicznej nie istnieje kontrola. Istnieje tylko zaufanie do życia, do ciała, do medycyny, która wie więcej niż nasze świadome ego, ukształtowane przez traumę i otoczenie w którym dojrzeliśmy. Zaufanie to nie bierność. To pokora wobec pierwotnej tajemnicy istnienia. Rdzenni wiedzą, że medycyna nie zawsze daje to, czego pragniemy. Czasem przynosi ciemność, smutek, wizję śmierci, a nawet ponowne przeżycie głębokiej, wczesnej traumy. Ale dla nich każda wizja, każdy szept medycyny jest nauką. Nie pytają: „Dlaczego to się dzieje, dlaczego czuję ból?” Pytają: „Czego to mnie uczy? Jakie więzi z przeszłością to uwalnia?”

W języku psychologii mówimy o regulacji układu nerwowego, o współodczuwaniu (ang. “compassion”), o neuroplastyczności. W języku Shipibo o oczyszczaniu pola, o przywracaniu harmonii, o równowadze między duchem a ciałem, która jest z definicji zdrowiem. To, co badacze nazywają integracją doświdczeń psychodelicznych, rdzenni rozumieją jako życie w zgodzie z nauką rośliny. To włączenie tej pierwotnej mądrości w tkankę codziennego życia, w powrót do autentycznego Ja.

Nauka Spotyka Ducha: Kotwica w Chaosie

Z perspektywy neurologicznej, psychodeliki często obniżają aktywność w Default Mode Network (DMN)  sieci mózgowej związanej z naszym poczuciem „Ja”, samoreferencją i, co kluczowe, z utrzymywaniem starych narracji o sobie, w tym tych związanych z traumą. Kiedy DMN słabnie, ego traci swoją władzę. To jest jednocześnie chwila kryzysu i szansy na uzdrowienie, szansy na zobaczenie spraw z innej perspektywy, perspektywy na które nasze ego w normalnych warunkach nie pozwala .

W tym momencie kruchości, ciało uczestnika szuka potwierdzenia bezpieczeństwa. Nie szuka logicznego wytłumaczenia. Szuka biologicznej odpowiedzi na poziomie somatycznym.

To jest sedno roli opiekuna: zapewnienie tego bezpieczeństwa nie słowami, lecz stanem bycia. Opiekun musi być kotwicą spokoju w chaosie rozpadającego się ego. W przestrzeni psychodelicznej następuje rozpad ego, procesy, które z perspektywy codziennego umysłu są równoznaczne ze strachem, chaosem, a nawet symboliczną śmiercią.

Jeśli opiekun sam nie przeszedł przez te stany, jeśli nie posiada ugruntowanej wiedzy o strukturze głębokiego doświadczenia psychodelicznego, nie zna topografii strachu, rozpadu, symbolicznej śmierci czy granicznych emocji, które się pojawiają, to w obliczu chaosu podróżnika zareaguje wewnętrznym strachem lub przesadną troską.

Ten spokój nie jest opanowaniem zewnętrznym ani naiwnym przekonaniem, że “wszystko będzie dobrze”, lecz głęboko uregulowanym stanem układu nerwowego – zaufaniem do substancji wypracowanym poprzez własną, nieraz bolesną ścieżkę  doświadczeń psychodelicznych i ich konsekwencji.

W momencie, gdy świadomość uczestnika dotyka tych granicznych uczuć (strach przed unicestwieniem, ból egzystencjalny), system nerwowy nieprzygotowanego opiekuna, pomimo jego świadomej wiedzy, że “to jest dla dobra”, może zostać zaskoczony skalą intensywności. Ten nieprzygotowany system wytworzy subtelny, nieświadomy niepokój i niepewność. 

Prawdziwe bezpieczeństwo jest czymś, co czujemy w ciele, i umyśle. Kiedy opiekun osiąga stan czystej, nie oceniającej obecności, zaufania do medycyny i wewnętrznego spokoju, jego ugruntowany, uregulowany system nerwowy staje się dla podróżnika jak kojąca melodia, niewerbalny sygnał ulgi i akceptacji. Ciało uczestnika, w stanie głębokiego otwarcia, natychmiast wychwytuje ten sygnał:

• Wzrasta poczucie zaufania i więzi.
• Obniża się poziom stresu.

Jednak to nie znaczy, że bez opiekuna nie jesteśmy w stanie odbyć  podróży psychodelicznej.
Słowo bezpiecznie ma tu szczególne znaczenie.
Czasami lepiej wyruszyć w podróż samotnie niż z kimś niedoświadczonym, bo obecność niekompetentnego przewodnika potrafi bardziej zaszkodzić niż pomóc. 

Najważniejsze pytanie, które warto sobie zadać, brzmi:czy czuję się bezpiecznie: sam ze sobą i z medycyną?
Jeśli tak, to właśnie ta forma drogi jest dla nas właściwa.

Spokój i obecność drugiego człowieka mogą pozwolić nam emocjonalnie się rozpaść,
ale równie głęboki proces zachodzi wtedy, gdy czujemy się wystarczająco bezpieczni,
by rozpaść się w obecności własnej ciszy z medycyną, która sama wie, jak nas poprowadzić.

Droga Opiekuna: Służba jako Tło

Kiedy Shipibo prowadzi ceremonię, nie „steruje” procesem. Jest jak strażnik ognia: pilnuje płomienia, ale nie próbuje nim dowodzić. To samo dotyczy współczesnego opiekuna psychodelicznego.

Opiekun nie jest przewodnikiem w sensie autorytetu i kierowania treścią doświadczenia psychodelicznego. Jest świadkiem obecnym w miłości, ucieleśnieniem akceptacji. Jego zadaniem nie jest prowadzenie, lecz utrzymywanie pola zaufania. Nie ingeruje, dopóki nie jest proszony a nawet wtedy, jego działanie musi być minimalne i precyzyjne. Nie tłumaczy. Nie ocenia.

W jego ciele musi być spokój, nie udawany, lecz głęboki spokój układu nerwowego. Bo to nie słowa dają bezpieczeństwo, lecz biologia ciszy: subtelny, niewerbalny sygnał z ciała, który mówi drugiemu człowiekowi:

„Nie ma powodu do niepokoju. Tu możesz się rozpaść, dotknąć swojej rany, medycyna robi swoje. Dam Ci przestrzeń do tego. Możesz na mnie liczyć jak będziesz czegoś potrzebować.”

To kim jest ten, ktory towarzyszy?

W świecie, który coraz śmielej otwiera się na psychodeliki, w laboratoriach, klinikach i salach terapii, malokach, wybrzmiewa pytanie, którego nie da się rozwiązać statystyką, procedurą: 

Kim jest ten, kto towarzyszy drugiemu człowiekowi w podróży przez świadomość?

Nie chodzi o funkcję, lub etykiety terapeuty, sittera, przewodnika. Chodzi o jakość bycia. O obecność, której nie da się wyuczyć z książek lub na kursach. Chodzi o obecność, która nie jest zbiorem technik, lecz stanem serca i świadomości, który jest owocem wewnętrznej pracy.

Natywne ludy z plemienia Shipibo mówią: 

„Nikt nie może prowadzić przez dżunglę, której sam nie przeszedł.”

Wiedza teoretyczna, certyfikaty, kursy mają swoje miejsce, ale w świecie psychodelików są małym procentem całości. Bo w chwili, gdy świadomość uczestnika rozpuszcza się w wielkim nieznanym, jedynym kompasem staje się wewnętrzne zaufanie opiekuna, zdobyte poprzez własną, bolesną nieraz, podróż.

Zrozumienie, w jaki sposób  psychodeliki uwalniają zablokowaną energię, przychodzi nie z książek i kursów, lecz z przeżytych granicznych momentów, gdy ego się rozpada, a my zostajemy z samym życiem, czystym i nieocenzurowanym. Wtedy wiemy, dlaczego nie wolno ingerować, dopóki uczestnik nie poprosi. Bo choć jego krzyk może brzmieć jak przerażajacy zwierzęcy ból, a na zewnątrz może to wyglądać jakby ktoś postradał zmysły, lub krzyczy, że umiera, to często jest to głos uzdrowienia, który wreszcie wydobywa się z zamrożonego ciała, z rozluźnionego mięśnia, z pamięci komórkowej. Na zewnątrz często może wyglądać przerażające dla obserwatora ale nasza ingerencja, podyktowana własnym niepokojem, może jedynie ponownie zablokować ten pierwotny, samo uzdrawiający proces.

Największym zagrożeniem w pracy z psychodelikami często nie jest chaos uczestnika, lecz ego opiekuna, który chce być potrzebny, który utożsamia się z rolą „uzdrowiciela”, autorytetu, który bardzo chce zaznaczyć swoja obecność.

“Mam tylko tak siedzieć?”  

Chcę pomóc, uleczyć, zostać zapamiętany, chce być ważny. Ale każde takie pragnienie, choć pozornie szlachetne, jest subtelną formą przemocy i zakłóca uzdrowienie, które właśnie ma miejsce. 

Opiekun nie wchodzi w rolę. Nie chce być kimś. Jest. Oddycha. Ufa. Wie, że jego obecność jest tłem, które pozwala wyłonić się światłu uczestnika. To właśnie w tym tle rodzi się najczystsza forma służby.

Opiekun jest jak drzewo, zakorzeniony, obecny, nieruchomy, a jednak wspierający wszystko, co wokół niego rośnie.

To właśnie w tej jakości: spokoju, czystej obecności, która jest stanem ucieleśnionego zaufania do medycyny, gdy ego milknie, serce zaczyna słuchać. Bo gdy serce słucha, wszystko co było rozdzielone w wyniku traumy, może zostać na nowo połączone, zintegrowane i uzdrowione.

Opiekun jest jak drzewo.